Ken Uw Score, doe de K.U.S. test

Daarmee eindigde ik mijn vorige column “Antwoord aan een cardioloog”[1]. Maar dat is natuurlijk niet het einde. Het is een begin. De Score betreft een ‘Coronary Artery Calcium’ (CAC) scan. Een relatief goedkope en snelle methode om de kwaliteit van je slagaderen te meten.

Een van de redenen waarom deze methode in de Verenigde Staten lang werd tegengehouden, was omdat de artsen niet wisten wat ze met de uitslag aan moesten. Je kon alleen maar zien of je wel of niet een probleem had en in hun ogen kon je tóch niets doen aan de voortschrijding, laat staan aan het verminderen van de plaques [2], dus achtte men het niet zinvol. Wat stond en staat de arts zoal ter beschikking? Onder meer statine, aspirine, bètablokker, dotteren, plaatsen van stents, omleidingsoperaties, transplantaties. Maar het proces van plaquevorming wordt daarmee niet gestopt. Uiteindelijk ging de ‘American Heart Association’ (AHA) toch overstag. “Coronary calcium test could help clarify heart disease risk – and control cholesterol” [3]. Hoe dat dan weer gaat… “New cholesterol guidelines released Saturday (Nov. 2018) suggest it can help to have a coronary artery calcium test when risk status for people 40 to 75 years old is uncertain to determine who will benefit from statins”. Een versluiering om de status quo niet teveel aan te tasten… De veronderstelling is hier dat bij een nul score mogelijk geen statine nodig zou zijn, maar wie hebben er een nul score?

Hoe staan we er in Nederland voor?
Daarvoor gaan we te rade bij hartwijzer.nl, de website van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC). Daar lezen we onder meer het volgende: “De calciumscore is een onderzoek naar het calciumgehalte in de kransslagaders met een CT scan. Calcium in de kransslagaders wijst op de aanwezigheid van de sluipmoordenaar die de belangrijkste oorzaak is van hart- en vaatziekten: slagaderziekte. Calcium is kalk, en slagaderziekte wordt ook wel aderverkalking genoemd, hoewel het niet om aders maar om slagaders gaat. De calciumscore is een nieuw type onderzoek, dat zijn waarde nog verder moet bewijzen. In sommige ziekenhuizen wordt het onderzoek al uitgevoerd, in andere niet. Is de calciumscore duidelijk te hoog, dan kun je alleen zeggen dat je een verhoogd risico op een hartziekte hebt. Dat is iets om over na te denken, zeker voor mensen die ook met andere risicofactoren te maken hebben, zoals roken en diabetes. Er is nog veel klinische ervaring nodig om de calciumscore op waarde te kunnen schatten. Voorlopig geldt de calciumscore als niet meer dan een aanvullend onderzoek”. Dat stadium zijn ze in de Verenigde Staten dus al voorbij…

Op de website staan ook een aantal korte interviews met cardiologen over steeds weer een ander onderwerp. Van één ervan [4] geef ik een deel van de tekst hier weer. Vraag interviewster: “Waarom moet mijn cholesterol zo laag zijn? Antwoord cardioloog: “…je hebt totaal cholesterol en die verdelen we in maten en soorten en het kwaaie cholesterol noemen we het LDL cholesterol. En daar refereert vaak de huisarts aan naar waardes van twee en een half en één komma acht, dat soort dingen. En gemiddeld LDL in Nederland is ongeveer drie, drie en een half, en de mens is gemaakt voor een LDL cholesterol onder de één. …de mens is zo gemaakt, onder de één, en in de westerse maatschappij hebben we hogere getalen van 3 en 3,5. Sommige mensen kunnen daar vrij goed tegen, maar we hebben niet voor niets patiënten met hart- en vaatziekten en dat is een van de oorzaken, naast roken en al dat soort dingen. …maar met het cholesterol is het zo dat je best heel laag kan gaan, tot onder de een, precies waarvoor we gemaakt zijn, zonder dat dat problemen geeft. Je hebt zelfs extra voordeel dat daardoor de progressie, de toename van hart- en vaatziekten aanzienlijk verminderd kan worden, als je streeft naar lagere LDL cholesterolwaarden. Belangrijkste is levenswijze en wanneer patiënten verhoogd risico hebben, dan streeft de huisarts ook met medicatie naar een LDL onder twee en een half. En wij, cardiologen en ook vaatchirurgen en neurologen streven naar een LDL van één komma acht bij patiënten met bevestigd hart en vaatziekten. En onder één is nog mooier. Maar we zijn tevreden met één komma acht”. (Inmiddels dus gerealiseerd in de nieuwe richtlijn.)

Dit zei Dr Neil Stone (Northwestern University Feinberg School of Medicine, Chicago, IL), the chair of the expert panel who wrote the guidelines: “If he has to get to an optimal goal of under 70 mg/dL (1,8102 mmol/l) as some would advocate, it means adding on medicines for which there is not proven benefit”. De website hartwijzer.nl geeft overigens veel technisch interessante informatie, maar over de oorzaken van ‘slagaderziekte’ geen woord. Ook over informatie waardoor de vaatwanden verzwakken of juist versterkt kunnen worden, geen woord. Dus ook geen woord over vitamine D, C en K2 bijvoorbeeld, of over het mineraal magnesium, of over Co enzym Q10 (dat wordt door statines onttrokken, terwijl bij het ouder worden de productie ervan toch al afneemt). In ‘Stille Slopers’ vindt je die informatie wel.

Eigen ervaring
In 1991 werd mij door een bedrijfsarts geadviseerd een statine (Zocor) te nemen, “omdat uw cholesterol te hoog is”. Intuïtief het advies nooit opgevolgd. Er werd toen alleen een totaalwaarde gemeten. Van LDL was nog geen sprake. In 28 jaar is de norm behoorlijk geëvolueerd… LDL is niet alleen LDL. En het is ook niet per se ‘slecht’. Daar kwam ik in 2011 achter toen een arts (geen cardioloog) mijn bloed bij een Duits laboratorium liet onderzoeken. LDL bestaat uit zeven subfracties. De arts vertelde dat de fracties verschillende grootten vertegenwoordigden. Hoe kleiner hoe gevaarlijker, want zei hij “die slaan neer in je slagaderen”. De twee kleinste had ik niet, dus dat viel weer mee. Ook werd door hem met een echo apparaat de mogelijke dichtslibbing van de halsslagaders gemeten. Ik kon zelf meekijken. “Dat valt mee”, zei hij. “Voor de leeftijd zelfs uitstekend te noemen”.Waarom heeft niet iedere huisartsenpraktijk de beschikking over een echo-apparaat? Voor een paar duizend euro ben je klaar [4].Bij de fixatie op LDL (Low Density Lipoprotein) zou je haast vergeten dat er ook nog zoiets bestaat als VLDL (Very Low Density Lipoprotein), IDL (Intermediate Density Lipoprotein) en HDL (High Density Lipoprotein).

De evolutie van cardioloog William Davis MD
Een Amerikaanse cardioloog die een grote rol heeft gespeeld en daar enthousiast mee doorgaat, is Wiliam Davis. Hij schreef het boek ‘Wheat Belly’, letterlijk ‘tarwebuik’. Miljoenen verkocht in 44 talen. In Nederland werd het boek op de markt gebracht met de titel: ‘Broodbuik’ [6]. Zijn volgende boek ‘Wheat Belly Total Health’ werd hier ‘Broodbuik Totaal gezond’. Vooral het eerste boek zorgde voor nogal wat opschudding. En het zorgde er mogelijk mede ook voor, dat de broodomzet iets daalde. En dat leidde weer tot een intensieve reclamecampagne op TV waar de lof over alle graanproducten werd gezongen.

Davis aan het woord: “Voor de meeste mensen is het mogelijk hun calciumscore te reduceren. Ik heb dat al vele malen in mijn praktijk ervaren, waarbij mensen hun score van bijvoorbeeld een hoge 900 zagen dalen tot 400 of zelfs tot 300. De CAC scan meet hoeveel calcium zich in je slagaderen bevindt. Calcium omvat ongeveer 20% van je plaque volume. Dus stel je hebt 20 kubieke millimeters calcium, dan is totale plaquevolume ongeveer 100 kubieke millimeter. Wat het je niet vertelt is het percentage van de doorgang van de slagader dat mogelijk geblokkeerd is”. Daarvoor maak je gebruik van een angiogram. Hierbij wordt een voerdraad in de dijbeenslagader gebracht, die naar de aorta wordt doorgeschoven, samen met een slangetje, de katheter. Zodra deze de aorta heeft bereikt wordt een contrastvloeistof geïnjecteerd. Als de vloeistof naar de kransslagaderen stroomt wordt een röntgenfoto (angiogram) gemaakt. De doorlaatbaarheid wordt dan in procenten weergegeven.

Davis weer: “De plaque groeit, als je niets doet, ieder jaar met zo’n 25%”
(Als je beginscore 40 is, dan kun je na tien jaar een score van ongeveer 370 verwachten, maar na veertien jaar, dan heeft je score al het zeer alarmerende niveau van meer dan negenhonderd bereikt. Als je beginscore 400 is, dan ben je na vier jaar al op dit gevaarlijke niveau.) “Als je arts je op de traditionele medicatie zet, zoals statine, bètablokker, aspirine, dan verandert dat niets aan de plaquevorming. Die gaat gewoon door”.

De eerste strategie van Davis
“De eerste strategie is de absolute eliminatie van granen [7] en suikers [8]. Granen, zoals tarwe, rogge, gerst, gierst, haver, triticale (een hybride van tarwe en rogge), sorghum (kafferkoren) kortom: alle granen (granen zijn grassen), dus alle zaden van grassen (mais is ook een gras) en alle suikers. Waarom is dat? Wel, omdat de meest voorkomende afwijking die leidt tot een positieve hart CAC scan score, en tot hartinfarcten, is een overmaat van kleine LDL partikels en niet een hoge LDL waarde of een hoge totaal cholesterol waarde. Die aantallen partikels kun je meten met een test genaamd ‘lipoproteïne analyse’ of ‘geavanceerde lipoproteïne analyse’, zoals met NMR (Nuclear Magnetic Resonance spectroscopy) [9]. Dat is wat ik al jaren doe. Het quantificeert hoeveel kleine LDL partikels je hebt. Er zijn slechts twee dieetcomponenten die de formatie van kleine partikels bepalen: granen en suiker. Haal je die uit je voeding, dan daalt het aantal partikels. Een ervaringsgegeven. De aanvangsmeting geeft bijvoorbeeld aan: 2000 nmol/l (aantal partikels per volume). Na enkele maanden of zelfs weken al (graan- en suikerloos) is dit getal óf tot een hele lage waarde gezakt, óf zelfs nul geworden. Met andere woorden, het is niet een béétje verbetering, het is een dramatische verbetering. Het is een gigantisch voordeel, omdat kleine LDL partikels langer in de bloedstroom blijven, meer bijdragen aan schade aan het vaatweefsel en ontstekingen veroorzaken. En dat komt allemaal door granen en suiker. Nog een voordeel: bij geen LDL partikels draagt dat ook bij aan vermindering van het visceraal vet, dat is vet rondom de organen in je buik. Dat vet is ook een bron van ontstekingen. Bij nul LDL partikels dalen je onstekingsmarkers, daalt je bloeddruk, dalen je triglyceriden (vetwaarde in je bloed), HDL gaat omhoog (dat is gunstig), je gewicht daalt. Het elimineren van de producten van granen en suiker draagt in grote mate bij aan het verbeteren van je totale gezondheid”.

De tweede strategie van Davis
De meest spectaculare resultaten werden echter pas behaald nadat bij patiënten ook de vitamine D status was geoptimaliseerd. Davis: “Vóór dat ik patiënten een jaar of tien geleden vitamine D ging voorschrijven, om een niveau van 60-70 ng/mL [10] te bereiken, waren we al blij met stabilisering, en soms een 3 tot 9% reductie van de plaque, van het ene op het andere jaar. Met vitamine D zagen we 24%, 36%, 48% en 72% reductie. Een dramatische reductie van de CAC score. Alle patiënten die mijn behandelingsregime volgen, hebben geen recidive infarct meer gekregen”. Voor de goede orde: dit is maar een deel van het Davis programma.

Is hiermee het gehele verhaal verteld?
Nee, zo eenvoudig is het nu ook weer niet. Hoewel, wat LDL betreft heb ik er niet veel meer aan toe te voegen…

Bronnen en verdieping

[1] https://stilleslopers.nl/antwoord-aan-een-cardioloog/

[2] Plaque bestaat uit vetten, cholesterol, bloedplaatjes, calcium en mogelijk meer.

[3] https://www.heart.org/en/news/2018/11/13/coronary-calcium-test-could-help-clarify-heart-disease-risk-and-control-cholesterol
Statines als redders van de mensheid. In de rechterkolom staat: ‘Related Articles’:

    • New guidelines: Cholesterol should be on everyone’s radar, beginning early in life
    • Control your cholesterol
    • Questions about cholesterol? Here are some answers.

[4] https://www.youtube.com/watch?v=xJ_NEd97aI8

[5] https://www.quirumed.com/nl/medische-apparatuur/echo-apparaat

[6] In dit verband is hoofdstuk 6 van ‘Stille Slopers’ relevant: “Brood, daar zit wat in!?”

[7] Niet uitputtend overzicht van graanproducten:
brood(jes), stokbrood, pasta, pizza, koek, wafels, pannenkoeken, poffertjes, ontbijtkoek, kadetjes, puntjes, bolletjes, cake, koekjes, biscuits, gebak, taart, bagels, donuts, muffins, cupcakes, brownies, croissants, crackers, ontbijtgranen, beschuit, stroopwafels, pistoletjes, cereals, frosties, muesli, cruesli en huesli.

[8] Schuilnamen van suiker: agavenectar, agavesiroop, ahornsiroop, appelstroop, basterdsuiker, bietenstroop, bietsuiker, bruine suiker, caramel, carob (fruit) syrup, carobella syrup, confectiesuiker, dadelstroop, dextrose, d-glucose, druivensapconcentraat, druivensuiker, esdoornsiroop, fructose, fructosesiroop, fruit(sap)concentraat, fruitextract, fruitsuiker, galactose, geleisuiker, gierstsiroop, glucose(siroop), high fructose corn syrup, honing, invertsuiker(stroop), isoglucose, javaanse palmsuiker, johannesbroodsiroop, kandij, kandijsuiker(stroop), klappersuiker, kokosbloe(se)msuiker, kristallijne fructose, kristalsuiker, lactose, maismoutstroop, maisstroop, maissuiker, maltodextrine, maltose(stroop), maple syrup, melasse, melkpoeder, melksuiker, molasses, moutextract, moutstroop, moutsuiker, nectar, palmsuiker, panela, panocha, parelsuiker, poedersneeuw, rietsap, rietsuiker(stroop), rijststroop, rijstsuiker, sacharose, schenkstroop, siroop, sorghumsiroop, speltstroop, stroop, sucanat, sucrose, suikerstroop, tafelsuiker, tarwe(glucose)stroop, vanillesuiker, vruchten(sap)concentraat, vruchtenextract, vruchtensuiker. (Met dank aan William Cortvriendt, arts/schrijver.)

[9] Bijvoorbeeld deze:
https://www.labcorp.com/test-menu/31976/
https://www.labcorp.com/test-menu/31976/nmr-lipoprofile®-with-graph

[10] In Nederland drukken we dit uit in nmol/l, dat wil zeggen dat 60 tot 70 ng/mL hier zou zijn: 150 tot 175 nmol/l. Hoofdstuk 4 (De schijn van het medicijn en het belang van de zon) en hoofdstuk 5 (Zonlicht en vitamine D, de herontdekking van de eeuw) van ‘Stille Slopers’ geven veel informatie over vitamine D.

Nog wat wetenschap

    • Diffenderfer et al: ‘The composition and metabolism of large and small LDL’.
      https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24811298
    • Meeusen et al: ‘Reliability of Calculated Low-Density Lipoprotein Cholesterol’.
      https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=American+Journal+of+Cardiology+116%2C+no.+4+August+2015+538-40

Antwoord aan een cardioloog

Af en toe plaats ik een column op mijn website. Soms stuur ik de tekst rechtstreeks naar een paar mensen waarvan ik denk dat ze er mogelijk belangstelling voor hebben. Zo ook in dit geval. Het was mijn column van 6 juni 2019 die ging over absoluut en relatief risico, de nieuwe regels voor een lagere LDL-waarde (Low Density Lipoprotein) en statines. De update van 7 juni 2019 leidde tot een e-mail bericht van een cardioloog. Om privacy redenen kan ik zijn naam en ook de tekst van zijn reactie hier niet weergeven. Maar wel mijn antwoord.

Antwoord
Mijn ‘cri de coeur’ was geen kritiek op u als arts, maar het is een oproep. Een oproep om de koers te verleggen. Ik wil dat graag verduidelijken. U wordt als arts dagelijks geconfronteerd met mensen die ogenschijnlijk ‘out of the blue’ een hartinfarct hebben gekregen. Dat u er alles aan wilt doen om een infarct-recidive te voorkomen is logisch, natuurlijk. Een van de behandelopties is het inzetten van een statine, die mogelijk een werking heeft vanwege onstekingsremmende effecten. Vervolgens maakt het voorschrijven van onder meer een statine deel uit van het behandelprotocol. Een statine doet overigens niets aan de oorzaak van de ontsteking [1]. De mate van ontsteking in het bloed kan echter wel worden gemeten door de zogenaamde hs-CRP waarde te bepalen (high sensitivity C-Reactive Protein, ofwel C-reactief proteïne hooggevoelig). Hoe dichter bij de nul-waarde des te beter, maar het zou in ieder geval onder de 1 mg/l moeten zijn. Waarden tussen 3 en 10 mg/l worden vaak gemeten bij mensen met overgewicht, diabetes, hoge bloeddruk en bij mensen die roken. Er worden ook nog wel veel hogere waarden gemeten. Dan gaan de alarmbellen wél af, natuurlijk.

Maar daar ging het mij niet om. Het ging mij erom duidelijk te maken dat het ‘preventief’ voorschrijven van statines aan miljoenen mensen – alleen al in Nederland – op discutabele, dubieuze gronden, ja op drijfzand gebaseerde consensus, en het bagatelliseren van de bijwerkingen, dat dit te laken valt. Dit mede in het licht van het door de jaren heen stelselmatig verlagen van de norm van met name LDL, een niet gemeten, maar berekende waarde, een getal [2]. Terwijl uitgerekend LDL de minst belangrijke waarde is van alle waarden die je kunt bepalen (Ridker et al.) [3].

Je kunt eenvoudigweg niet om de conclusie heen, dat hier commerciële belangen een rol spelen. Er zijn inmiddels steeds meer artsen die ervan overtuigd zijn dat dit stelselmatig verlagen van een norm en het daardoor massaal (moeten) voorschrijven van cholesterol-verlagende middelen, niet de goede weg is. Maar gevangen in richtlijn en protocol kunnen ze geen kant op. En durven er ook niet openlijk voor uit te komen dat ze er anders over denken. Want kritiek van je collega’s, dat is zo’n beetje het ergste wat je als arts kan overkomen. En waarom zou je het risico nemen? Want stel dat je patiënt komt te overlijden en je hebt geen statines voorgeschreven? De Amerikaanse claimcultuur nadert ook ons land op orkaansterkte…

Oh ja, kijk ook nog eens naar mijn column over ‘Alzheimer’ [4] waarin onder meer dit staat te lezen: “Berger geeft je aan het einde van haar boek nog een ‘recept’ mee, hoe je het krijgen van Alzheimer kunt bevorderen en je hersenen kunt beschadigen.” Bovenaan haar lijst staat: “beroof ze van cholesterol”.

De Amerikaanse cardioloog Arthur Agatston [5] vroeg zich af hoe hij zijn patiënten beter kon helpen dan met de toenmalige behandelwijzen. En dat deed hij op twee manieren. Enerzijds maakte hij een studie van ontstekingsfactoren en voedingsgewoonten en ontwikkelde een dieet dat nu nog steeds bekend staat als het ‘South Beach Dieet’. Het boek ‘The South Beach Diet: The Delicious, Doctor-Designed, Foolproof Plan for Fast and Healthy Weight Loss’ (2003) werd ook in Nederland een bestseller en rond het dieet ontwikkelde zich een hele industrie. Anderzijds deed Agatston samen met Warren Janowitz MD, een radioloog, onderzoek naar de mogelijkheid om calcium in de bloedvaten meetbaar te kunnen maken, als aanduiding voor de mate van arteriosclerose (vroeger noemden we dat aderverkalking, maar het is meer dan dat). Zo ontstond de ‘Agatston Score’ teneinde de ernst en de voortschrijding van de aandoening te kunnen meten. De eigenlijke uitvinder van de calcium scanning technologie was echter Professor of Physics Douglas P. Boyd PhD, en dat was al in 1978. Het interview met hem is zeer de moeite van het bekijken en beluisteren waard (30 minuten) [6]. De eerste vier minuten worden ingeleid door interviewer Ivor Cummins. Een citaat uit het interview…

Cummins: “…but you also had a another very interesting story about the Mayo Clinic [7], which was quite striking as to how the medical business works”.

Boyd: “ Yes, well, we have in this country for-profit medicine and the human mind is, you know, tempted by money and so on, but the Mayo Clinic team did some of the early research on coronary calcium and in fact they published a study with a hundred patiënts and who had a score of zero, no one had a heart attack, all the others had. The study was written up in ‘The New York Times’. It was very significant at the time, this was early on. So the Mayo Clinic wanted to say oh, this is fantastic, we can predict not only who is going to have a heart attack, but we can predict who needs an angiogram or not, and so the Mayo Clinic has cath labs, I guess maybe four or five, maybe more, cath labs. But what happened was, the group that was doing the coronary calcium research studies and the multicenter studies wanted to set up a surface for a coronary calcium screening at the Mayo Clinic and they applied to the administration at the hospital for a phone number, so people could call up, people could make appointments, come in and get a screening study. It was squashed by the administration. The argument was that at the Mayo Clinic, 50% of the angiograms turn out to be normal and if we start doing this, coronary calcium screening, we are going to lose 50% of our cath labs business and that’s 25% of the revenue of the whole Institute. We had the same thing when we talked to all the drug companies about the statin drugs. We said: would you guys want to team up with us, because we could predict the people who need to be prescribed a statin drug. We could help you with that. Every single drugcompany turned us down and said: well, that would mean we wouldn’t get to sell our drugs to the people who don’t need them”.

Tegenwoordig wordt over de CAC score gesproken, voluit: ‘Coronary Artery Calcium’ score. Het maken van een scan brengt ook risico’s met zich mee. Maar de hoeveelheid straling is ongeveer gelijk te stellen met wat je anders in een jaar sowieso oploopt. Nu zou je denken dat deze methode van onderzoek omarmd zou worden door de verantwoordelijke autoriteiten, want je kon letterlijk zien hoe het ervoor stond. Maar dat liep anders. Jarenlang werd het tegengehouden. Waarom? Omdat men niet wist wat met de uitslag te doen (dat weet men, althans sommigen, nu wel, maar dat is een ander hoofdstuk). Maar er speelde nog iets anders. En dat was de ontdekking van de ‘stent’. Een fantastische uitvinding die het leven van veel mensen heeft verlengd. En: een scan kost een paar honderd euro en een stent een paar, of meer, duizend euro. Dus er was ook sprake van een ander verdienmodel…

Een hartinfarct ‘out of the blue’?
Kon je het niet zien aankomen? Als mens? Nee. Als arts? Je kunt het risico tegenwoordig wel heel wat beter inschatten, door gebruik te maken van de CT scan. Wanneer eenmaal een scan is gemaakt kun je na een jaar met een vervolgscan de progressie bepalen. Blijft die onder de 15%, dan is je risico van het krijgen van een infarct binnen zes jaar beperkt tot een procent of drie, onafhankelijk van je aanvangsscore, maar als de progressie boven de 15% komt, dan heb je in toenemende mate een probleem. Dat ziet er dan zo uit: is de aanvangsscore 30 tot 100, dan is je risico op het krijgen van een infarct met 20% gestegen. Is de aanvangsscore 101 tot 400, dan stijgt het risico met 50%. Bij alle hogere waarden stijgt het risco met meer dan 50% (Raggi et al.) [8].

Voormalig president Bill Clinton was – na zijn ambtsperiode – bijna de sigaar, maar werd op tijd gered met vijf omleidingen. Zijn CAC score was rond de duizend. Dát was voor de Amerikaanse overheid de wake-up call. In de Verenigde Staten gaat er geen airforce piloot meer de lucht in, geen astronaut meer de ruimte in, en wordt er geen president of vice-president meer ingezworen, alvorens een CAC scan is gemaakt en het risico is beoordeeld. Dit roept natuurlijk de vraag op: hoe zou president Donald J. Trump ervoor staan? [9].

En de richtlijnen werden uiteindelijk aangepast. [10]

Tenslotte, ik hoop van harte:

    • dat u – met uw grote en veelzijdige kwaliteiten – mede vorm gaat geven aan een nieuwe wijze waarop met de problematiek en behandeling van hart- en vaatziekten wordt omgegaan
    • dat u in uw inaugurele rede als hoogleraar aankondigt dat u de koers gaat verleggen
    • dat een van de stellingen in uw rede zal zijn: Ken Uw Score, doe de K.U.S. test!

Bronnen en Verdieping

[1] In mijn tweede boek, in statu nascendi, ga ik hier verder op in.

[2] LDL is niet alleen LDL. En het is ook niet per se ‘slecht’. Daar kwam ik in 2011 achter toen een arts (geen cardioloog) mijn bloed bij een Duits laboratorium liet onderzoeken. LDL bestaat uit 7 subfracties. De fixatie op het zogenaamde ‘slechte’ – berekende – LDL van de standaardtest is pure misleiding. Meer hierover in een volgend hoofdstuk.

[3] Ridker et al: “Non-HDL cholesterol, apolipoproteins A-I and B100, standard lipid measures, lipid ratios, and CRP as risk factors for cardiovascular disease in women”. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=JAMA+294+no.3+(2005)%3A+326+-+33

[4] https://stilleslopers.nl/alzheimer/

[5] https://www.webmd.com/arthur-agatston

[6] Interview met Douglas P. Boyd PhD: https://youtu.be/sWOwztCYu6w

[7] https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/heart-scan/about/pac-20384686
De ‘Mayo Clinic’ heeft inmiddels natuurlijk ook een scanprogramma. Merkwaardig is dan wel weer dat er andere risicowaarden worden gehanteerd.

[8] Raggi et al: “Progression of coronary artery calcium and risk of first myocardial infarction in patients receiving cholesterol-lowering therapy”.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Arteriosclerosis%2C+Thrombosis%2C+and+Vascular+Biology+24%2C+no.7+(2004)%3A+1272-77

[9] De CAC scores van president Donald J. Trump vind je hier:
https://edition.cnn.com/2018/01/17/health/trump-heart-disease-gupta/index.html
Het artikel is geschreven door Dr. Sanjay Gupta, CNN Chief Medical Correspondent.

[10] Richtlijnen

    • Amerika 2004, artikel in Medscape: “Update to the NCEP ATP III guidelines recommends aggressively treating LDL cholesterol levels in high-risk patients”, geschreven door Michael O’Riordan: https://www.medscape.com/viewarticle/783135 (met 2 commentaren)
    • Amerika 14 november 2013, artikel in Medscape: “New Cholesterol Guidelines Abandon LDL Targets”, geschreven door Michael O’Riordan: https://www.medscape.com/viewarticle/814152 (met 186 commentaren)
      Citaat: Dr Neil Stone (Northwestern University Feinberg School of Medicine, Chicago, IL), the chair of the expert panel who wrote the guidelines: “In secondary prevention, what if your patiënt is on high-intensity statin therapy and gets an LDL-cholesterol level of 78 mg/dL (2,01708 mmol/l) and is adhering to an excellent lifestyle? From our point of view, there is a large body of evidence that says he’s actually doing as good a job as he possibly do. If he has to get to an optimal goal of under 70 mg/dL (1,8102 mmol/l) as some would advocate, it means adding on medicines for which there is not proven benefit”.
      Referentiewaarden. “The standard lipid profile, as recommended by the Adult Treatment Panel III (ATP III), consists of direct measurement of total cholesterol, HDL-C and triglycerides, with a calculated LDL-C, obtained after a 9-hour to 12-hour fast”.
      Minder dan 100 mg/dL: optimaal, dat is dus minder dan 2,586 mmol/l**, van 100 tot 129 mg/dL bijna optimaal, dat is dus tot 3,33594 mmol/l; van 130 tot 159 mg/dL op de grens van hoog, van 160 tot 189 mg/dL hoog en meer dan 190 mg/dL, erg hoog.
    • Nederland 2019 Doel NHG richtlijnen, met een standaard LDL test, deze te verlagen tot onder 1,8 mmol/l. **En wat was die waarde in NL voorheen ook al weer? …2,5 mmol/l…

Op het verkeerde medicinale been: absoluut, relatief of anderszins enigerlei risico?

Manipulatie van gegevens. Hoe gaat dat in zijn werk? Vrij gemakkelijk, blijkt. Breng de mensen, ook dokters dus, in verwarring.

Stel je wilt een geneesmiddel testen op effectiviteit. Dan geef je een groep van 100 mensen het middel en een groep van 100 mensen een placebo (dat is een middel zonder enige directe werking). Na een jaar blijkt dat in de medicijngroep één dode viel te betreuren en in de placebogroep twee. Het verschil: twee min een, dat is 50%. Dit is een relatief risico. Maar de werkelijkheid was dat er 98 overlevenden waren in de placebogroep en 99 in de medicijn groep. En dat is 1 (één) procent verschil, het absolute risico.

Nog een voorbeeld. Je neemt twee groepen van duizend mensen. Stel ook hier valt één dode in de medicijngroep en twee doden in de placebo groep. Het relatieve risico is hier dus wederom 50%. Het absolute risico: 998 overlevers in de placebogroep en 999 overlevers in de medicijngroep, dat is 0,1 (nul komma één) procent. Indrukwekkende cijfers in meerdere opzichten. Want vanuit de verkoper gezien: 50% vermindering van risico. En dat ‘vertelt’ hij aan de dokter en de dokter vertelt het aan u. Maar vanuit de patiënt gezien was het risico tussen de 0,1 en 1 procent.

Bij cholesterolverlagende middelen wordt gesproken over een vermindering van het risico op een hartinfarct van zo’n 36%. Maar dit is dus een relatief percentage. Het komt uit de ASCOT Trial, gepubliceerd in 2003. Het ging over atorvastatine (Lipitor). Dit onderzoek werd beschouwd als een van de beste studies die het voorschrijven van statines ondersteunen. Vooral ook omdat anders dan gebruikelijk de fabrikant het onderzoek niet (mee)financierde. Tienduizend deelnemers, waarvan de helft een placebo kreeg, werden drie jaar gevolgd; 3% van de mensen op een placebo kreeg een hartinfarct, tegenover 1,9% van de mensen die de statine tot zich namen. Een reductie van 1,1%. Anders gezegd: 97% van de placebo gebruikers overleefden en 98.9% van de statinegebruikers. Dat is inderdaad een verschil, maar bepaald niet indrukwekkend. Dus wat gebeurt er dan? Dan gaat men het relatieve risico bepalen en dat is 1,1% gedeeld door 3% en dat is 36,7%. Een 33-voudige overdrijving. Maar die 36% ging de hele wereld over. En dat heeft de voorschrijvende arts tot op de dag van vandaag onthouden … en anders werd hij, of zij, er door de artsenbezoeker wel aan herinnerd. Maar het echte risico volgens deze studie was dus 1,1%. De industrie vergroot dus enerzijds het idee van de goede werking door alleen het relatieve risico te presenteren en anderzijds de bijwerkingen te bagatelliseren. En die zijn niet gering [1].

Deze column is geïnspireerd door de Schotse arts Malcolm Kendrick [2], die in een interview vertelt dat hij zo’n vijftig collega artsen de vraag had voorgelegd of zij het verschil tussen absoluut en relatief risico konden uitleggen… Hoeveel collega’s konden dat? Antwoord: niemand. Kendrick vertelt ook dat hij niet openlijk durft te zeggen wat hij werkelijk vindt. Hij wil niet het risico lopen dat zijn licentie wordt ingetrokken.

Dezer dagen werden veertien kamervragen [3] gesteld over mogelijke manipulatie bij een nieuwe richtlijn voor het verlagen van de norm voor LDL cholesterol van 2,5 naar 1,8 mmol/l. Mogelijk naar aanleiding van het TV programma ‘Radar’ (13 en 20 mei 2019, onder de titel: ‘Cholesterol: Hoe lager, hoe beter?’). Ook de Volkskrant liet zich op 4 juni 2019 niet onbetuigd met het door wetenschapsjournalist Stan van Pelt geschreven artikel: ‘Een getal dat je bloed doet koken’. Er zijn nu zo’n 2,1 miljoen mensen die statines slikken. Desondanks lijden volgens het Nivel [4] 1,6 miljoen mensen (tot 70 jaar) aan hart- en vaatziekten. Acht (!) jaar lang had de vorige norm van 2,5 mmol/l standgehouden. Wat was de aanleiding of de reden om de norm wederom fors, met meer dan een kwart, te verlagen? Citaat: “De twee cardiologen in de commissie die de nieuwe richtlijn voor cholesterolverlagers heeft vastgesteld, hebben geld ontvangen van Amgen, de fabrikant van Repatha, een van de nieuw remmers. Dat blijkt uit het ‘Transparantieregister Zorg’, waar bedrijven betalingen aan medici moeten melden. Het gaat om zo’n 5000 euro in totaal (2016 en 2017). Klopt, zegt een van de twee cardiologen, maar dat betekent volgens hem niet dat hij voor het karretje van Amgen is gespannen. ‘Ik heb geen aandelen of zo. Dit soort farmaceuten sponsort congressen voor bijvoorbeeld nascholing van huisartsen. Daar geef ik soms lezingen vanwege mijn expertise’. Een ander commissielid, een huisarts, zegt: “Meer medicatie betekent ook meer bijwerkingen. Stramheid van spieren [5] komt voor bij ongeveer een op de zeven statinegebruikers. Je moet honderd patiënten behandelen om bij vier personen een niet-dodelijke hartaanval of beroerte te voorkomen, terwijl zo’n veertien mensen last krijgen van bijwerkingen als spierpijn of een gevoel van malaise [6]. Dat weegt tegen elkaar op, vonden wij als commissie.”

Die statines, allemaal uit patent gelopen, daar valt niet zo veel meer aan te verdienen. De kosten bedragen zo’n 100 euro per jaar. De nieuwe remmer, PCSK9 geheten, kost zo’n 6.000 euro per jaar. Is al een paar jaar op de markt. Maar wilde de omzet mogelijk maar niet omhoog? En zou het middel geen bijwerkingen kennen? En de langetermijn effecten?

Tenslotte: vraag aan de arts die je deze of andere middelen in deze sector wil voorschrijven naar het absolute risico. Weeg dat af tegen mogelijke bijwerkingen. Neem dan een beslissing. Zelf nam ik in 1991 de beslissing om geen cholesterolverlagende middelen te slikken. Inderdaad, inmiddels (2019) 28 jaar geleden.

Bronnen en verdieping

[1] ‘Stille Slopers’, Epiloog: “78 jaar oud en 25 jaar statinevrij”
www.stilleslopers.nl En denk er nog eens over na: het organisme produceert cholesterol toch niet voor de lol! NB: bij de laatste check-up was mijn LDL 3,83…!!!

[2] https://drmalcolmkendrick.org Een schat aan ter zake doende informatie van deze Schotse arts, gebracht met de nodige humor!
Boek 1: “Great Cholesterol Con” (2008)
Boek 2: “Doctoring Data: How to sort out medical advice from medical nonsense” (2015)
Boek 3: “A Statin Nation: Damaging Millions in a Brave New Post-health World” (2019)

[3] https://www.reddit.com/r/kamerstukken/comments/brpc6p/de_nieuwe_ldlcholesterolrichtlijn/ Uit de 14 kamervragen geef ik er hier 3 van weer:

  • Wat vindt u ervan dat de streefwaarde van 1,8 een zakelijke
    overeenkomst lijkt te zijn geweest als voorwaarde voor deelname aan de
    commissie die de richtlijn opstelde?
  • Wat gaat u doen om alles boven water te krijgen aangaande deze
    overeenkomst die niet door medisch-wetenschappelijke overwegingen is
    ingegeven en tegelijkertijd verregaande gevolgen kan hebben voor de
    gezondheid van patiënten en voor de zorgkosten?
  • Hoe kan het dat deze situatie zich in 2019 voordoet terwijl er reeds
    in 2008 een artikel in Medisch Contact verscheen over het inpalmen van
    medische opinieleiders door de industrie bij het opstellen van de
    richtlijn alsook over mogelijke gezondheidsrisico’s en de hogere
    kosten?

[4]
https://www.nivel.nl/nl/nivel-zorgregistraties-eerste-lijn/hart-en-vaatziekten-0

[5] ‘Stramheid van spieren’ … wat denkt u van de hartspier?

[6] … of een gevoel van malaise’. Ach, het valt allemaal wel mee, is de boodschap. Maar niet bij mensen die er diabeet van werden, zoals bijvoorbeeld oud-politicus Jan Marijnissen die zich daar destijds op TV nogal boos over uitsprak. Citaat uit ‘Stille Slopers’, bladzijde 244: “En wat diabetes betreft: uit gegevens van ruim 90.000 proefpersonen concluderen Britse, Nederlandse en Italiaanse onderzoekers in ‘the Lancet’ online, in de week van 15 februari 2010, dat als 255 mensen vier jaar lang statines slikken, één van hen daardoor ouderdomsdiabetes ontwikkelt. De kleine kans op diabetes moet wel worden meegewogen als artsen mensen met een laag risico op hartziekten statines voorschrijven, aldus een verslag in NRC Handelsblad van 23 februari 2010. Even rekenen… een kleine kans? Als 1.912.553 (anno 2019 inmiddels 2,1 miljoen) mensen vier jaar lang statines slikken, zullen zo’n 7.500 mensen diabetes ontwikkelen…

UPDATE 7 juni 2019

“Eigenlijk zijn het geniale middelen”

Het was te verwachten. Na ‘Radar’ en het onthullende en onthutsende artikel van Stan van Pelt in ‘de Volkskrant’ moest er een dot tegengas gegeven worden. Die taak nam cardioloog professor dr. Leonard Hofstra op zich in ‘de Telegraaf’ van 6 juni 2019: “Moet ik statines blijven gebruiken?” Hofstra had ook meegewerkt aan ‘Radar’. Was hij niet tevreden over zijn performanceen moest het beeld bijgesteld worden? Was de kritiek van de diehardcollega’s niet te harden? Fluisterden belanghebbenden hem iets in? We zullen het nooit weten. Maar één ding weet ik wel: de drastische normverlaging van LDL, riekt. Aan alle kanten.

Citaat: “Bij u is het LDL-C met bijna 3 punten gezakt van 4,4 mmol/l naar 1,6 mmol/l. De statines die uw cardioloog heeft voorgeschreven zorgen daarmee voor meer dan vijftig procent verlaging van uw risico op een hartinfarct of overlijden door een hart- en vaatziekte. De conclusie van het lange antwoord is dan ook: zeker blijven gebruiken!” De ‘patiënt’ had geschreven: “Mijn cardioloog heeft statines voorgeschreven, maar ik hoor steeds vaker dat dit geen goede middelen zijn, onder andere door veel bijwerkingen”.

 “… meer dan vijftig procent verlaging van uw risico op een hartinfarct of overlijden door een hart- en vaatziekte”…Gelooft u het?

Toevallig komt deze week een vraag van een patiënt binnen, die toevallig een beginwaarde had van 4,4 mmol/l, waarbij de eindwaarde na statinegebruik toevallig onder de nieuwe norm van 1,8 mmol/l uitkomt…

Waarom maak ik mij als ouwe man hier zo druk om? Omdat het gaat om de gezondheid van mijn kinderen, mijn kleindochter, mijn familie, mijn vrienden, mijn kennissen, mijn buren, mijn stadgenoten, mijn landgenoten. Ik wil niet dat ze belazerd worden en dat hun gezondheid wordt geschaad. De waanzin moet gestopt worden.

Tenslotte nog een vraag: waarom wordt 30 jaar onderzoek, maar vooral de resultaten ervan, door de professoren Vermeer en Schurgers (Maastricht University) naar vitamine K2 massaal door het establishmentgenegeerd? Vitamine K2*, dat onmisbaar is om calcium in je botten te krijgen in plaats van in je aderen en dat nog nauwelijks in je voeding zit. Natuurlijk in samenwerking met magnesium, vitamine D en vitamine C, what else?

*Hoofdstuk 3 van ‘Stille Slopers’: “Vitamine K2 en de calciumparadox”.

UPDATE 27 juni 2019

Cardioloog Janneke Wittekoek maakt zich in de Telegraaf van 27 juni 2019 nogal boos over de discussie aangaande het verlagen van de LDL norm van 3, naar 2,5 en nu naar 1,8 mmol/l. “Door onze schreeuwmaatschappij raakt iedereen het spoor bijster. En dat vind ik erg”. “De gemiddelde specialist heeft twaalf jaar gestudeerd”. Ja, dat is ook niet niks en de arts wordt dagelijks geconfronteerd met ernstige vormen van hart- en vaatziekten. En het is fantastisch hoe deze artsen veel mensen kunnen helpen. Deze cardioloog voelt zich echter zwaar aangevallen door met name ‘Radar’. “Maar een aantal huisartsen en ‘het publiek’ steigeren, omdat er in hun optiek onterecht veel mensen aan de ‘dure’ medicijnen zouden moeten, wat natuurlijk onzin is”.   Maar daar ging en gaat het mij (en mogelijk anderen) niet om. Het gaat in de eerste plaats om de zogenaamd preventieve massale inzet van statines, waarbij de grenswaarden steeds naar een lager niveau worden verschoven. Dat zulks goed zou zijn voor het volk? Daarvoor is geen bewijs. Dit zei Dr Neil Stone (Northwestern University Feinberg School of Medicine, Chicago, IL), the chair of the expert panel who wrote the guidelines in the US: “If he has to get to an optimal goal of under 70 mg/dL (1,8102 mmol/l) as some would advocate, it means adding on medicines for which there is not proven benefit”.

En in de tweede plaats ging het om de wijze waarop een nieuw duur cholesterolverlagend middel in de markt werd en wordt gezet.  De ‘Stichting Hartpatiënten Nederland’ had een brief naar de minister gestuurd op basis waarvan de SP-kamerfractie vragen heeft gesteld (waarvan een deel hierboven is te lezen). Het antwoord van de minister wordt hier weergegeven: https://www.hartpatienten.nl/nieuws/minister-voor-verlaging-streefwaarde-ldl-cholesterol  Bezoek je deze site, dan lees je bij de commentaren dat de leden van deze Stichting, althans degenen die reageren, het onderling ook allerminst eens zijn…

We leven in een informatiewereld waarin kennismonopolie niet meer bestaat. De belangstellende leek heeft tot dezelfde informatie toegang als de arts. Sommige leken hebben ook meer tijd…  en sommige leken kunnen zelf óók nadenken. Lees mijn volgende columns: “Antwoord aan een cardioloog” en “Ken Uw Score, doe de K.U.S. test”.

Alzheimer

De sigarenrokende neuropatholoog en psychiater Aloysius Alzheimer (1864–1915) overleed aan hartfalen op slechts 51-jarige leeftijd. Alzheimer beschreef de ziekte die naar hem vernoemd is, maar hij deed eveneens microscopisch onderzoek naar andere ziekten van het zenuwstelsel [1].
Dankzij journalist Hugo Borst was er de afgelopen jaren veel belangstelling voor deze verwoestende aandoening. Hij schreef wekelijks een column in de krant over het ziekteproces van zijn moeder, ‘Ma’. Dat resulteerde uiteindelijk in het gelijknamige boek. Samen met Carin Gaemers stelde hij het “Scherp op Ouderenzorg” manifest op. Zij wonnen daarmee de Machiavelliprijs 2016 [2]. De tien aanbevelingspunten werden door de Tweede Kamer ruimschoots gesteund. Samenvattend: meer en betere zorg. En er kwam geld beschikbaar.
Met het behandelen van de ziekte zélf zijn we nog niet veel opgeschoten, laat staan met het voorkómen ervan. Maar lees verder. Er is hoop.

De amyloïde hypothese

Deze houdt in, dat de ophoping van het eiwit bèta-amyloïde in de hersenen de oorzaak zou zijn, of althans een belangrijk aspect in het veroorzaken van de ziekte. Maar deze lang volgehouden hypothese blijkt onhoudbaar. Dat werd pijnlijk duidelijk op 7 januari 2018 toen persbureau Reuters met het volgende bericht kwam: “Pfizer ends research for new Alzheimer’s and Parkinson’s drugs” [3].
En als je dit hieronder leest, dan zakt de moed je in de schoenen …
“Pfizer has invested heavily in research for Parkinson’s and Alzheimer’s, and is one of several drugmakers, along with GlaxoSmithKline and Eli Lilly that is part of the Dementia Discovery Fund [4], a venture capital fund launched in 2015 by industry and government groups that seeks to develop treatments for Alzheimer’s”. En dan te bedenken dat er zo’n driehonderd onderzoekers aan het project hebben gewerkt. Interessant in deze is dat Pfizer ook de ontwikkeling van medicijnen voor Parkinson beëindigt. Wat zou het verband zijn? Het lijkt toch geen ‘rocket science’ te zijn, als je wilt inzien dat beide aandoeningen multifactorieel zijn en er dus nooit één medicijn voor gevonden kán worden.

Hoe staan we er in Nederland voor?

“Op 21 september 2017, op Wereld Alzheimer Dag, werd Hersenonderzoek.nl gelanceerd; een digitale omgeving die is ontwikkeld door de Deltaplan Dementie lidorganisaties Hersenstichting, VUmc en Alzheimer Nederland. Op de website kunnen mensen zich aanmelden om deel te nemen aan hersenonderzoek en hun brein laten testen. De testresultaten geven onderzoekers inzicht in de (hersen)gezondheid van de deelnemer, nu en in de toekomst. Zo kan de ontwikkeling van dementie steeds beter in een vroeg stadium gevolgd worden en behandelwijzen hierop worden aangepast” [5]. “Zo kan de ontwikkeling van dementie steeds beter in een vroeg stadium gevolgd worden en behandelwijzen hierop worden aangepast”. Maar dit is nu juist het probleem: er bestaat geen behandelwijze in de Nederlandse reguliere medische wereld. Sterker nog, waar er wel is, althans wordt gesuggereerd, leidt het vaak tot nog ernstiger problematiek door de (bij)werkingen van de voorgeschreven medicatie.
”Het Deltaplan Dementie is het nationale programma om samen het hoofd te bieden aan de gevolgen van dementie”. “Het hoofd te bieden aan de gevolgen van”, niet: “het voorkómen van” of “het genezen van”. “Dementie? Alleen samen keren wij het tij”. Denk het niet. Het tij wordt gekeerd door individuele onderzoekers (en hun teams!, met 30 jaar research achter de rug), zoals Dale E. Bredesen MD, die het boek schreef: “The end of Alzheimer’s” [6]. Zeer informatief ook is het interview met Bredesen, met uitvoerige tekstverklaring [7]. Wie is Bredesen?
Dale E. Bredesen, M.D., is a professor of neurology at the Easton Laboratories for Neurodegenerative Disease Research at the David Geffen School of Medicine at the University of California, Los Angeles (UCLA). Hoe ‘alternatief’ is dat?

Wat vindt Stichting Alzheimer Nederland?

“Alzheimer Nederland wordt vaak benaderd over behandelingen die dementie zouden voorkomen of genezen. In de rubriek ‘Alternatieve behandelingen’ bekijken we of er bewijs is voor de behandeling. Tot op heden hebben de onderzoeken naar alternatieve behandelingen helaas geen positieve resultaten opgeleverd” [8]. We gaan eens op de website kijken. En wat staat er boven aan de lijst ‘alternatieve geneeswijzen’? “Het Bredersen protocol”! Consequent wordt de naam verkeerd geschreven. Het moet zijn Bredesen in plaats van Bredersen. Hoe serieus moet je de ‘recensie’ dan nog nemen? Inmiddels ben ik van mening dat dit soort stichtingen, of patiëntenverenigingen in het algemeen, niet veel goeds brengen. Zij zijn de hoeders van de status quo. De organisatie heeft een belang: haar eigen voortbestaan. Vandaar ook op de ‘home’ pagina de oproep: doneer nu! En natúúrlijk, als er geld over is, gaat dat naar onderzoek. De vraag blijft echter: waarom is er na tientallen jaren en miljarden dollars en guldens en euro’s geen enkel resultaat behaald? Dan zou je toch tot de conclusie kunnen komen, dat mogelijk in de verkeerde richting wordt gezocht? En dat is het geval, zoals Bredesen aantoont.

Er is nog meer kennis beschikbaar

Het tij wordt ook gekeerd door Amy Berger. MS, CNS (Certified Nutrition Specialist), NTP [9]. Zij schreef het boek “The Alzheimers Antidote”. Ondertitel: ‘Using a Low-Carb, High-Fat Diet to Fight Alzheimer’s Disease, Memory Loss, and Cognitive Decline’. Voorwoord van neuroloog David Perlmutter, schrijver van ‘Brain Drain’, in het Nederlands vertaald als ‘Het Gluten Gevaar’. Ik las het boek en was onder de indruk. Tipte Fred Meijroos, de gedreven uitgever van succesboeken punt nl. En ja, hij pikte het op. Je kunt het boek nu dus in het Nederlands lezen: ‘De Alzheimer Aanpak’ [10]. Berger geeft je aan het einde van haar boek nog een ‘recept’ mee, hoe je het krijgen van Alzheimer kunt bevorderen en je hersenen kunt beschadigen, quoot:

  • beroof ze van cholesterol
  • beroof ze van omega-3 vetten
  • stop ze vol met geoxideerde plantaardige oliën
  • vermijd dierlijke vetten die robuuste mensen duizenden jaren hebben gevoed
  • stop ze zó vol met koolhydraten, dat ze deze niet meer kunnen omzetten, en dat als beschermende maatregel het gebruik van glucose zelfs wordt uitgeschakeld
  • benadruk dat een ‘gezonde eetwijze’ heel weinig dierlijke voedingsmiddelen bevat –vooral dierlijk vet- en dat granen met een hoge glycemische index de basis van de eetwijze moeten vormen

“En als ik alles nog erger wilde maken en er absoluut voor wilde zorgen dat de hersenen niet de essentiële voedingsstoffen kregen die ze nodig hebben, zou ik ze ook op het farmacologisch front aanvallen”, quoot:

  • neem een statine of een ander medicijn om de cholesterol te verlagen (lees ook de ‘Epiloog’ in ‘Stille Slopers’ over dit onderwerp, WZ)
  • neem langdurig een maagzuurremmend middel of andere antacida” (maagzuurremmers, hier te lande met het eufemisme ‘maagbeschermers’ aangeduid, godbetert, terwijl de maagzuurproductie met de leeftijd alleen maar afneemt [Krentz et al]… en hoe doden we ongewenste elementen in onze maag en hoe verteren we eiwitten? Inderdaad, met maagzuur, WZ)

Verder noemt Berger nóg zeven punten waarmee je je hersenen kunt beschadigen dan wel onthouden van de benodigde ‘voeding’. Gelukkig, in tegenstelling tot wat het Deltaplan Dementie je wil laten geloven, zijn er dus wel degelijk wetenschappelijke ontwikkelingen, die niet alleen hoop bieden maar ook tot concrete resultaten hebben geleid. Inmiddels zijn er door Bredesen al honderden artsen opgeleid. Ben benieuwd wie de eerste Nederlandse arts wordt!

Wat ik mij nu wel in gemoede afvraag: als ik, als belangstellende leek, deze informatie gemakkelijk kan vinden, hoe komt het dan dat wetenschappers, onderzoekers en organisaties die met het onderwerp beroepshalve bezig zijn, dit geheel lijken te negeren? Het antwoord is: cognitieve dissonantie. Wat was dat ook alweer? Zie bladzijde 181, 182, 183 en 199 van ‘Stille Slopers’. Toch een citaat: “Wetenschappers die hun identiteit hebben verbonden aan een hypothese zijn vrijwel per definitie blind en doof voor argumenten die hun hypothese ondermijnen”.

Bronnen en Verdieping.

[1] https://nl.wikipedia.org/wiki/Alois_Alzheimer

[2] https://stichtingmachiavelli.nl/winnaars/machiavelliprijs-2016-voor-hugo-borst-carin-gaemers/

[3] https://www.reuters.com/article/us-pfizer-alzheimers/pfizer-ends-research-for-new-alzheimers-parkinsons-drugs-idUSKBN1EW0TN

[4] https://theddfund.com

[5] https://www.deltaplandementie.nl/nl/home/prof-dr-ir-charlotte-teunissen-‘de-diagnose-van-mijn-beste-vriendin-heeft-de-kijk-op-mijn-werk
De eerste hoogleraar neurochemie in Europa is Charlotte Teunissen. Zij kwam in 2018 in het nieuws door haar aankondiging dat in 2019 een bloedtest op de markt zal komen die de pijnlijke ruggenprik kan vervangen, waardoor de ziekte van Alzheimer al kan worden opgespoord vóórdat de eerste symptomen zich aandienen. Teunissen en collega Scheltens (directeur van het Alzheimer Centrum van Amsterdam UMC) zien hier veel in. En voor mensen die met geheugenklachten naar de dokter gaan is zo’n test natuurlijk minder belastend. Maar dan. Behandeling is er niet in Nederland. En wil je het weten of je een risco loopt en vervolgens met een postieve uitslag moet leven, terwijl het helemaal niet zeker is dat je de ziekte ook krijgt? Hoe groot is eigenlijk je risico, so wie so?
In Amerika krijgt zo’n 9% van de bevolking een vorm van Alzheimer Dat is een op de elf. Heb je van een van je ouders het ApoE4 gen geërfd dan is het risico al opgelopen tot 30% en heb je het gen van beide ouders gekregen, dan loopt het al op tot meer dan 50%. Een aantal mensen -wereldwijd- met dit gen hebben een informatieve website opgezet: https://www.apoe4.info/wp/welcome/

[6] Hier kun je het boek van Dale Bredesen inkijken:

Het boek kan ook in Nederland besteld worden. “Dr. Bredesen’s laboratory focuses on identifying and understanding basic mechanisms underlying the neurodegenerative process and the translation of this knowledge into effective treatments for Alzheimer’s disease and other neurodegenerative conditions. He has collaborated on the publication of more than 220 academic research papers.
He and his colleagues have identified several subtypes of Alzheimer’s disease and has developed ReCODE –Reversal of COgnitive DEcline- a protocol that offers a new approach to treatment that has reversed symptoms in patients with mild cognitive decline and Alzheimer’s disease.
(The method was initially called MEND, for Metabolic Enhancement for NeuroDegeneration, but now out of date and replaced by the more advanced ReCODE protocol).
Dr. Bredesen received his undergraduate degree from the California Institute of Technology and his medical degree from Duke University. He served as a Resident and Chief Resident in Neurology at the University of California, San Francisco (UCSF). He was the Founding President and CEO of the Buck Institute for research on Aging and Adjunct Professor at UCSF”. Een citaat, zodat je een indruk krijgt: “Alzheimer’s disease is a complex, multifaceted condition that affects nearly 44 million people worldwide. Dr Dale Bredesen identifies the defining characteristics of this disease and enumerates its primary subtypes:

1. The inflammatory subtype of Alzheimer’s disease.
A type characterized by systemic inflammation, reflected in such laboratory results as a high hs-CRP (high sensitive C-reactive protein), low albumin/globulin ratio, and high cytokine levels such as interleukin-1 and interleukin-6

2. The atrophic subtype of Alzheimer’s disease – a reduction in support for synaptogenesis. A type characterized by an atrophic profile, with reduced support from molecules such as estradiol, progesterone, brain-derived neurotrophic factor (BDNF), nerve growth factor (NGF), testosterone, insulin, and vitamin D, often accompanied by increased homocysteine and insulin resistance, the last feature of which Dr. Bredesen refers to as type 1.5 or glycotoxicity.

3. The cortical subtype of Alzheimer’s disease – an environmental toxin-related type associated with chronic inflammatory response syndrome (CIRS) that presents with more general cerebral atrophy and frontal-temporal-parietal abnormalities, resulting in an emphasis on executive deficits, rather than the more amnestic quality of hippocampal impairment. Although the subtypes vary in their causes and manifestation and often overlap to some degree, Dr. Bredesen explains that the underlying pathological features –the accumulation of amyloid beta plaques and tau tangles- are unifying aspects of the disease. He adds that how these features play out in the somewhat fragile environment of the brain depends on a wide array of contextual parameters, such as genetics and lifestyle factors, including diet, sleep, exercise, and environmental exposures”.

[7] https://www.foundmyfitness.com/episodes/dale-bredesen
(1.08.21)

[8] https://www.alzheimer-nederland.nl/nieuws/alternatieve-geneeswijzen-bredersen-protocol

[9] http://www.tuitnutrition.com/p/about-tuit-nutrition.html

[10] https://www.succesboeken.nl/Inkijken/9789492665133.pdf

Update 5 februari 2019: En hier houdt het niet op, want Reuters kwam op 30 januari 2019 met het volgende bericht: “Roche, AC Immune drop Alzheimer drug trials after setback”. (Het Zwitserse) “Roche Holding and partner AC Immune SA called a halt to two late-stage clinical trials of their crenezumab drug for early Alzheimer’s, the latest in a string of failures to find a treatment for the progressive brain disease”. De ene mislukking na de andere. Het is geen wonder, als je in kunt of wilt zien dat men met monotherapie op het verkeerde spoor zit bij deze multifactoriële aandoening. De Belgische hoogleraar Christine van Broeckhoven verklaarde in een interview in 2012 al: “Een pil om dementie te genezen komt er nooit”. Ook andere bedrijven haakten af. “Drugmakers such as Eli Lilly, AstraZeneca Plc and Johnson and Johnson have all abandoned trials testing their experimental drugs”. “… experimental Alzheimer’s drugs have had a dismal track record, with more than 100 failures”.

“Vitaminepillen: weggegooid geld”? “Nutteloos en ongezond”?

“Een handje multivitaminen om de dag mee te beginnen: baat het niet dan schaadt het niet*. Toch? Het bewijs stapelt zich op dat de meeste vitaminepillen nutteloos zijn. Op zijn best. In hoge dosis lijken ze zelfs schadelijk”.

* Taalfout, het moet zijn: baat het niet, het schaadt ook niet.

Dit artikel verscheen op 1 januari 2018 in het tijdschrift Eos magazine [1]
De schrijfster: Mariska van Sprundel [2]

Ik las het met stijgende verbazing. Dat zul je zeker begrijpen als je mijn boek ‘Stille Slopers’ hebt gelezen. Maar wat mij nog meer verbaasde, was dat Blendle [3] in een Special op 25 december 2018: “Dit zijn de allerbeste verhalen van 2018” publiceerde, met daarin ook haar artikel. Diep treurig. Heeft het zin om mij daar druk over te maken? Want u, lezer, heeft het stuk waarschijnlijk niet gelezen en het citaatrecht is beperkt. De tekst is van iemand die selectief en vooringenomen is, voor een wetenschapper dodelijk. Het meest komt dit wel naar voren bij wat zij schrijft over tweevoudig Nobelprijswinnaar Linus Pauling, waarbij twintig jaar wetenschappelijk onderzoek en publicaties van deze man totaal worden genegeerd, zoals ik mijn boek beschrijf. Het lijkt er sterk op dat zij met andere bewoordingen beweert wat een gepensioneerde voedingswetenschapper – bekend van radio en tv – sinds jaar en dag uitdraagt.

Boeren denken voor hun melkkoeien heel anders over vitaminen en mineralen. Maar ja, die koeien moeten dan ook optimaal gezond zijn om zoveel mogelijk melk te kunnen produceren. En koeien zijn geen mensen, dat is wel duidelijk. Nu de schok: koeien krijgen per dag ‘100 gram’ (dat is 100.000 milligram) ‘vitamines en mineralen’ [4] En een koe weegt gemiddeld zo’n 700 kg. Een mens stelt men in de literatuur op 70 kg. Omgerekend zou je bij een mens dan op 10 gram uitkomen, dat is 10.000 milligram vitaminen en mineralen per dag. Ik weet ook wel dat dit niet wetenschappelijk is, maar wel verrekte duidelijk.

Bronnen en Verdieping

[1] https://www.eoswetenschap.eu/eos-magazine
“Jouw maandelijkse dosis erg toegankelijke wetenschap en technologie. Naast lokaal en internationaal wetenschapsnieuws vind je in Eos ook achtergrond, diepgang en duiding waarmee je zowel de wereld als jouw persoonlijke leven beter kan begrijpen”.

[2] Wetenschapsjournalist en tekstschrijver
www.mariskavansprundel.nl/over-mij

[3] Blendle is een Nederlandse digitale nieuwskiosk.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Blendle

[4] https://thedailymilk.nl/wat-eet-een-koe/

De vegetarische valkuil

Wat is dat eigenlijk vegetarisch? Daarvoor gaan we te rade bij de Vegetariërsbond [1]. Vraag: is het de bedoeling om door een vegetarische leefstijl de gezondheid te bevorderen?

De bond schrijft: “De Vegetariërsbond is de organisatie die in Nederland vegetarisch eten promoot en de belangen van vegetariërs behartigt. Hierdoor is de Vegetariërsbond dé autoriteit op het gebied van vegetarisch eten. Wij behartigen de belangen van die honderdduizenden mensen die geen vlees willen eten en ondersteunen de nu al ruim 5 miljoen mensen die regelmatig vegetarisch eten, zodat ze de smaak van vegetarisch eten te pakken krijgen”. Waaróm die mensen geen vlees willen eten? Die vraag wordt niet beantwoord.

Hoewel, een tipje van de sluier werd opgelicht in Een brief van de dag aan de krant op 24 december 2018 van Armanda Govers [2]. Daarin lees ik: “Ik werd vegetariër voor het milieu en vegan voor de dieren”.  Wat is ‘vegan’? Een veganist eet geen vlees, vis, ei of zuivel. (Een lacto-vegetariër eet en drinkt alleen zuivel, een lacto-ovo-vegetariër alleen ei en zuivel, een ovo-vegetariër eet alleen ei, terwijl een pescotariër geen vlees eet, maar wel vis, ei en zuivel). Je hebt overigens ook nog flexitariërs. Dat zijn mensen die één of meer keer per week het vlees laten staan.

Een vegetarische of veganistische leefstijl lijkt niet zozeer ingegeven door het streven naar een goede gezondheid, maar heeft meer te maken met morele, ethische en politieke overwegingen. Met de hoopvolle gedachte in het achterhoofd, dat het ook nog eens goed voor de gezondheid zou zijn. Verder schrijft Armanda nog: “Vleesvervangers [3] zijn gelukkig altijd mals”. Of ze ook gezond zijn? Dat valt nog te bezien.  De consumentenbond: “Te veel [4] vlees eten is niet gezond. Zo wordt de consumptie van rood vlees (varken, rund en lam) en bewerkt vlees (vleeswaren, worst) in verband gebracht met beroertes, diabetes en kanker”. “In verband gebracht” is natuurlijk nog geen bewijs. Het wordt door de bond ook niet onderbouwd. “Maar er zitten natuurlijk ook een hoop goede stoffen in vlees zoals eiwitten, ijzer en vitamines”.

Waar zijn vleesvervangers van gemaakt? Soja, tarwe, peulvruchten, bruine bonen, tuinbonen, aardappel. Plus nóg het een en ander, zie het etiket. Gezond? Denk het niet. Tjokvol lectines [5]. Die tasten de darmwand aan en maken deze doorlaatbaar. Gevolg: je immuunsysteem verkeert in een staat van oorlog om die doorgelaten troep op te ruimen.

Waarom heb ik het in de titel over ‘de vegetarische valkuil’? Omdat met de beste bedoelingen mensen wordt wijsgemaakt dat ze hiermee én het milieu én zichzelf van het beste voorzien. En er zijn natuurlijk best wel experts die weten hoe je een vegetarische voeding zo in kan vullen dat je bijna geen tekorten opbouwt, maar dat zijn de uitzonderingen. De regel is dat mensen geen idéé hebben. En denken dat als ze maar een B12 voedingssupplement slikken, dat dan alles okay is. Helaas.

Bronnen en Verdieping

[1] www.vegetariers.nl

[2] Wie is zij?
https://www.utopiatvshow.nl/bewoners-utopia/armanda-govers/
Armanda Govers is 29 jaar oud (in 2015) en veganist. Toen ze afstudeerde in Milieurecht, kwam ze erachter dat dierlijke producten zeer milieubelastend zijn en sinds die tijd zet ze zich in als milieu- en dierenactivist. In Utopia wil ze haar veganistische levensstijl aan de bewoners en de buitenwereld overdragen. Sinds vijf jaar is ze vegetarisch en de laatste anderhalf jaar strikt veganistisch.

[3] Zo worden vleesvervangers gemaakt: https://www.youtube.com/watch?v=I5hsPn3yS0E
Zie ook: www.consumentenbond.nl/vleesvervangers

[4] “Te veel” Dit soort vaagheden maakt de informatie van de bond zo ongeloofwaardig.

[5] Gluten is slechts één voorbeeld van de eiwitten die bekend staan als lectines.
En van gluten weten we veel, toch. Kan coeliakie veroorzaken bijvoorbeeld. Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lectine
“Vanwege hun toxiciteit vinden sommige lectines toepassing als bestrijdingsmiddel tegen insecten. Door de agglutinerende eigenschappen kan het ook tot stolselvorming komen, welke de bloedbaan kunnen verstoppen”.

Update 11 maart 2019

Dagblad Trouw (11 maart 2019) publiceerde een artikel onder de kop:  “Plantaardige döner en zuivelvrije taart: vegan junkfood is hip”.  Een treffende titel.

“Het aantal veganisten groeide in Nederland van 16.000 in 1995 naar ruim 120 .000 nu. Op de veganistenbeurs in Utrecht blijkt dat de plantaardige snack aan een opmars bezig is”. “Het is belangrijk voor veganisten om B12-supplementen te slikken”, zegt huisarts Bouwman. “Maar het is een indianenverhaal dat er veel B12-tekorten onder veganisten voorkomen”. Hoe natuurlijk is voeding waarbij je een supplement moet slikken? Ik vraag mij overigens af hoe de huisarts tot deze boude bewering komt. Heeft hij al die veganisten gemeten? En hoe lang waren ze al veganist? En weet de arts dat mensen een voorraad B12 in hun organisme (lever) hebben die tot een paar jaar kan reiken? En dat deze mensen dan alsnog een tekort ontwikkelen? In mijn boekenkast staan vijf boeken over vitamine B12 tekorten. Van één er van geef ik de titel:“Could it be B12?” Ondertitel:“An Epidemic of Misdiagnoses”.

“Er is zoveel te bereiken”, zegt het Wereld Kanker Onderzoek Fonds…

De Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds maakt deel uit van het internationale World Cancer Research Fund netwerk. Ik had er nog nooit van gehoord. Totdat ik een wervingsbrief – gedateerd 1 maart 2018 – onder ogen kreeg. ”Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds www.wkof.nl onderzoekt al meer dan twintig jaar de rol van voeding en leefstijl bij het krijgen en voorkomen van kanker.” Dat is nog niet erg opgeschoten want: “In Nederland krijgt 1 op de 3 mensen ooit kanker.

Maar we hadden toch al het Koningin Wilhelmina Fonds (KWF)? Jawel: ”Samen komen we steeds dichterbij”. De website ziet er indrukwekkend uit. En hoe lang werft KWF al fondsen voor onderzoek? Sinds 1949. Dat is dus al 69 jaar. En hoeveel geld gaat er eigenlijk in om? De cijfers van 2016 kun je hier zien:

  • Beheer en administratie 3,5 miljoen.
  • Wervingskosten 19 miljoen.
  • Besteed aan doelstelling 105,7 miljoen.

En wat is er bereikt? “Sinds de oprichting van KWF in 1949 is de 5-jaarsoverleving gestegen van 25% toen naar 64% anno nu.” Enigszins geflatteerd, want dat kanker in een vroeger stadium wordt ontdekt dan destijds, dat is in deze cijfers niet verdisconteerd…

Maar we hebben ook nog de Stichting Kinderen Kankervrij, opgericht in 2002 en bekend als KiKa. Ook zeer professioneel, ook grote bedragen. Als je nu alles eens bij elkaar neemt, dan heb je alleen nog maar het overzicht van wat er in Nederland gebeurt. De rest van de wereld zit ook niet stil. Dus het gaat om vele, vele jaren van onderzoek waar gigantische bedragen in omgaan.

Heeft u ook het gevoel dat er iets niet klopt? Ik wel. En dat al heel lang. De goede doelen zijn er in de eerste plaats om zichzelf in stand te houden. Want stel nu dat er oplossingen gevonden worden, dan gaan vele mooie banen met riante salarissen op fraaie werkplekken verloren. En onderzoekers willen onderzoeken. Daar leven ze van. Dus ieder onderzoek eindigt met een variatie op: ‘nader onderzoek is nodig’. En onderzoekers willen promoveren, óf ze willen patenten verwerven, of beide. Maar zij zijn natuurlijk niet de enige belanghebbenden. Daar horen ook de farmaceutische industrie en de medische apparaten industrie bij. En uiteindelijk iedereen die in de kankerindustrie werkzaam is. Tja, en de voedingsindustrie is tenslotte ook een belanghebbende . En iedereen in het veld is oprecht van mening goed bezig te zijn…

Om af te ronden hier de beleidsvisie KWF kankerbestrijding 2015 tot 2019. En daarna komt er ongetwijfeld een nieuwe beleidsvisie voor de jaren daarna…

Nu even terug naar de Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Die richt zich tenslotte niet op bestrijding maar op “de rol van voeding en leefstijl bij het krijgen en voorkomen van kanker”. “Al twintig jaar de expert” staat op de voorpagina (nummer 92) van het door deze Stichting uitgegeven tijdschrift “Samen”. Maart was darmkankermaand staat er in het blad. Wist ik niet. Men schrijft: “Factoren die het risico verlagen: voldoende lichaamsbeweging en het eten van veel vezelrijke voeding”. Wat voldoende is of veel wordt hier niet nader verklaard. Wel staat er in het tijdschrift een artikel: “Extra vezels door volkoren graanproducten”. Met een mooie foto van een paar ‘lekkere’ boterhammen. Ik neem het integraal over, zonder foto 🙂

Gezond eten betekent ook voldoende voedingsvezels eten. Want deze vezels houden uw buik gezond. Voedingsvezels vindt u in plantaardige producten als volkoren graanproducten, peulvruchten, noten, aardappelen en groente en fruit. Iedere dag zouden we minimaal 30 tot 40 gram vezels binnen moeten krijgen. We krijgen nu maar tussen de 15 en 23 gram per dag binnen, dus er is ruimte voor verbetering!
Voedingsvezels zijn gezond.
Wanneer u voldoende voedingsvezels eet en genoeg vocht binnen krijgt (1,5 tot 2 liter per dag) zorgt dit voor een goede stoelgang. Daarbij zorgen voedingsvezels ervoor dat u langer een verzadigd gevoel heeft. Hierdoor heeft u minder snel trek in (ongezonde) tussendoortjes en helpt het u op een gezond gewicht te blijven. Nog een belangrijk voordeel van voedingsvezels is dat ze het risico op dikkedarmkanker kunnen verlagen.
Kies volkoren.
Volkoren graanproducten zijn een betere keuze dan de witte of blanke variant. Deze bevatten namelijk veel meer voedingsvezels. Een graanproduct is volkoren als het is gemaakt van de hele graankorrel (meelkern, kiem en zemel) of van volkorenmeel. Voor volkorenmeel wordt de hele graankorrel vermalen. Voorbeelden zijn volkorenpasta en volkorenbrood. Voor witte graanproducten, zoals wit brood en blanke pasta is alleen de meelkern van de graankorrel gebruikt. De meeste gezonde voedingsstoffen zitten echter in de kiem en de zemel van de graankorrel.

Oef… “Kies volkoren”. Kijk hier even naar: broodverbeteraars… Brrr… Wat zit er nog meer in?

  • Fytinezuur, dat belemmert de opname van mineralen, in het bijzonder zink en ijzer. (Ook de voorgestelde peulvruchten zijn rijk aan fytinezuur).
  • Gluten, dat leidt bij 1 op de 100 tot 1 op de 133 mensen (afhankelijk van de bron) tot coeliakie, een zeer ernstige darmziekte. Veel meer mensen zijn gluten gevoelig en hebben darmklachten. Dat heeft weer tot gevolg gehad dat de industrie op grote schaal glutenvrije producten op de markt brengt, vol met producten 😉  Die leveren niet per definitie een betere gezondheid op.
  • Lectinen, eiwitten die de darmwand doorlaatbaar maken (Engels: leaky gut), waardoor ongewenste moleculen in de bloedbaan terechtkomen, leidend tot ontstekingen en allerlei auto-immuunziekten (gluten is slechts het topje van de ijsberg).
  • Tarwe kiem agglutinine (TKA), Engels: Wheat Germ Agglutinin (WGA). De ‘top’-lectine, waar je ook nog eens dik van wordt. Het voert te ver om hier nu dieper op in te gaan, maar dit is de meest gemene!
  • Acrylamide in de korst van het brood, is mogelijk kankerverwekkend volgens het Voedingscentrum.
  • En ja, vezels! Vezelinname wordt in verband gebracht met minder darmkanker en andere aandoeningen.

‘In verband gebracht’ is nog geen bewijs… En volkoren bevat veel vezels. Maar wel in de onverteerbare cellulose vorm. Hout dus…

De Stichting werft professioneel, zoals de goede doelen tegenwoordig allemaal doen. Samenwerking met andere organisaties en instellingen doet het ook altijd goed; “Een prachtige samenwerking tussen het Wereld Kanker Onderzoek Fonds en experts van het Integraal Kankercentrum Nederland, Wageningen University and Research Centre (WUR) en de Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie”. De hoogleraar Voeding en Ziekte, voorheen Voeding en Kanker, is ook de voorzitter van de werkgroep Diëtisten Oncologie.

Want er is wat te halen bij de mensen! Maak ze bang (in Nederland krijgt 1 op de 3 mensen ooit kanker), suggereer dat je serieus (wetenschap!) aan oplossingen werkt door een gelikte presentatie, bied altijd iets gratis aan, zeg er bij – om je over de drempel te trekken – “op=op” en maak het makkelijk door er alvast een acceptgiro en een antwoordkaart bij te doen.

De Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds is geen lid van Goede Doelen Nederland, de brancheorganisatie van goede doelen. Er zijn 160 organisaties lid, waaronder KWF en KiKa. De laatste twee organisaties zijn wel transparant over hun geldstromen en beloningsstructuur (via de website goededoelen.nl).

Er is zoveel te bereiken“, zegt het Wereld Kanker Onderzoek Fonds.
Ongetwijfeld. Maar zonder mijn donatie.

NB: Voor deze column heb ik van meer bronnen gebruik gemaakt dan die welke staan beschreven bij hoofdstuk 6 van ‘Stille Slopers’: Brood, daar zit wat in!?

Older Americans Are ‘Hooked’ on Vitamins

Oftewel: Oudere Amerikanen zijn ‘verslaafd’ aan vitaminen. (Hoe zou dat bij oudere Nederlanders zijn?)

Op gezette tijden verschijnen er berichten in de media over voedingssupplementen, door de scribenten vaak ‘vitaminepillen’ genoemd. Zij vinden dat het woord ‘pil’ een negatieve connotatie heeft. Want die berichten hebben altijd de teneur dat het onzin is, overbodig of zelfs gevaarlijk, of giftig is, en dat deze supplementen dure urine zouden produceren. Hoe duur de urine van medicijnen is, dat vraagt niemand zich kennelijk af. En dat het drinkwater al medicijnresten bevat, ach.

Deze keer gaat het over een artikel in The New York Times van 3 april 2018, met de titel zoals in het hoofd is vermeld. Sinds enige tijd probeer ik de antecedenten van de schrijver of schrijfster te achterhalen, om te kijken of er ook belangen meespelen. In dit geval is de schrijfster Liz Szabo, Kaiser Health News. Kaiser Health News (KHN) is a nonprofit news service covering health issues. It is an editorially independent program of the Kaiser Family Foundation that is not affiliated with Kaiser Permanente. En wie is Kaiser Permanente? Dat is een ziektekostenverzekeraar, waarbij 8,9 miljoen Amerikanen staan ingeschreven. Het consortium stelt 167.300 mensen te werk en beschikt over 37 ziekenhuizen en 611 medische praktijken. Bron: wikipedia. Denkend over een en ander, vroeg ik mij af: heeft een verzekeraar nu belang bij gezonde mensen of bij (chronisch) zieke mensen? Nu was laatst in het nieuws dat verzekeraars beleggen in farmaceutische bedrijven. En dat geeft te denken natuurlijk…

De Volkskrant (4 april 2018): ‘Pijnlijk en pervers’: verzekeraars beleggen in medicijnen en betalen vervolgens zelf de hoofdprijsZorgverzekeraars beleggen gezamenlijk voor enkele miljoenen euro’s in farmaceutische bedrijven die extreem hoge prijzen vragen voor hun medicijnen. Nederlandse zorgverzekeraars beleggen voor een bedrag van zo’n 15 miljard euro dus zou je kunnen zeggen dat het beleggingsbelang in de farmaceutische industrie niet zo groot is. Maar het gaat natuurlijk om het principe, of, zo je wilt, het idee. En dat is: geld verdienen. Mag. Is niks mis mee. Maar de conclusie moet zijn, dat een verzekeraar niet per se belang heeft bij een gezonde populatie. Het artikel in The New York Times is gebaseerd op een artikel in JAMA (Journal of the American Medical Association), gepubliceerd op 6 maart 2018. Pagina 1 is vrij in te zien, de rest moet je kopen. Het is geen klinische studie maar een commentary van de schrijvers. En die zien het niet zitten met voedingssupplementen. “Dietary supplementation is approximately a $30 billion industry in the United States, with more than 90,000 products on the market. In recent national surveys, 52% of US adults reported use of at least 1 supplement product, and 10% reported use of at least 4 such products. Vitamins and minerals are among the most popular supplements and are taken by 48% and 39% of adults, respectively, typically to maintain health and prevent disease”. Dertig miljard, dat lijkt best veel. Maar zet dit eens af tegen de farmaceutische omzet, die is 446 miljard dollar… Bovendien is de winstmarge vijftien keer zo groot. En daar komt nog iets anders bij. Diverse voedingssupplementen leveranciers zijn eigendom van de farmaceutische industrie. Bekend voorbeeld: Centrum. Zie je reclame van op TV. Hebben de kleine leveranciers geen geld voor. En nog een vraag: zouden deze leveranciers optimaal doseren? Het zou kunnen, natuurlijk. Maar als je met je ‘gewone’ producten vijftien keer zo veel kan verdienen…

Vitaminen en mineralen zijn geen medicijnen, maar ze worden wel als zodanig getest, voor zover dat al gebeurt. En dat dan ook nog in lage doseringen. In ‘Stille Slopers’ schrijf ik daar uitvoerig over. Dat het nooit wat oplevert op die manier. En dat het een gewenste uitkomst is… Daar komt bij dat vitaminen en mineralen met elkaar samenwerken, gecompliceerd genoeg om te testen, om niet te zeggen: onmogelijk. En medicijnen werken heel anders natuurlijk… Van de eerste pagina in JAMA neem ik nog dit over: “Regarding vitamin D, currently recommended intakes (from food or supplements) to maintain bone health are 600 IU/d for adults up to age 70 years and 800 IU/d for those older than 70 years. Some professional organisations recommend 1000 to 2000 IU/d, but it has been widely debated whether doses above the RDA offer additional benefits”. Dit gaat echt nergens over. Het is triest genoeg. Als je hoofdstuk 6* en 7** van ‘Stille Slopers’ hebt gelezen, krijg je heel wat meer ter zake doende informatie. De teneur van het stuk wordt het beste weergegeven door dit citaat: “Despite this enthusiasm (voor suppletie, WZ), most randomized clinical trials of vitamin and mineral supplements have not demonstrated clear benefits for primary or secondary prevention of chronic diseases not related to nutritional deficiency. Indeed, some trials suggest that micronutrient supplementation in amounts that exceed the RDA, eg. high doses of beta carotene, folic acid, Vitamin E or selenium – may have harmful effects, including increased mortality, cancer, and hemorrhagic stroke.” Let op de woorden suggest en may have. Daar lezen de meeste mensen overheen… Als je ‘Stille Slopers’ hebt gelezen, dan weet je hoe het echt zit met voedingssupplementen. En: met uitvoerige bronvermelding die je zelf ook kunt raadplegen.

Toch is er een kentering gaande. Drs. Toine de Graaf schreef daar een boek over: “De kracht van de alternatieven”. Maar ook steeds meer artsen gaan inzien dat de huidige protocollen en richtlijnen verstikkend werken. En dat zij in feite belemmerd worden om hun eigen inzichten in praktijk te brengen. Dat heeft onder meer geleid tot de oprichting van de Artsen Vereniging Integrale Geneeskunde (AVIG). De AVIG staat voor de bevordering van de integrale geneeskunde en de wetenschappelijke ontwikkeling daarvan.

Huisarts Tamara de Weijer (36) is de initiatiefneemster en voorzitter van de vereniging Arts en Voeding.
Op dinsdag 10 april 2018 publiceerde het AD over een hele pagina een interview met haar onder de titel “Huisarts weet te weinig over voeding”. Citaat: “Ik meen het uit de grond van mijn hart als ik zeg dat aanpassingen in onze leefstijl dé oplossing zijn” en “…ik zie dat een op de twee Nederlanders te zwaar is. Dat een miljoen mensen diabetes type 2 heeft, twee tot drie miljoen mensen chronische darmklachten heeft en twee miljoen maagzuurremmers slikt, ondanks alle bijwerkingen” en “Artsen werken graag met wetenschappelijk bewijs, maar ik zeg: kijk zelf naar wat er gebeurt als je vier weken gezonder leeft. Ik ben zes jaar geleden anders gaan eten, viel af en had geen last meer van mijn prikkelbare darm. Ik ben er een blijere huisarts van geworden.”. Om het citaatrecht niet te overschrijden, moet ik het hierbij laten. Ik voeg hier aan toe, dat eenmaal deze weg ingeslagen, de huisarts door metingen zal constateren, dat ondanks een andere – betere – leefstijl, er toch tekorten en disbalansen zullen zijn die met voedingssupplementen moeten worden opgelost.

Oh ja, voordat ik het vergeet: ik ben al twintig jaar ‘hooked’ aan mineralen- en vitaminensupplementen.

NB: Deze column is geïnspireerd door een nieuwsbrief van Carolyn Dean MD, ND, The Doctor of the Future®

* De schijn van het medicijn en het belang van de zon.
** Zonlicht en vitamine D, de herontdekking van de eeuw.

Stephen Hawking 1942–2018: een medisch raadsel?

Dat is wat de media je graag willen laten geloven, “een medisch raadsel”. De wereldberoemde theoretisch natuurkundige, wiskundige en kosmoloog leed aan ALS (amyotrophic lateral sclerosis), ook wel Lou Gehrig’s disease genoemd, of  MND (motor neurone disease). Het is een progressieve spierziekte waarbij steeds meer verlammingsverschijnselen optreden tot uiteindelijk ook de hartspier het begeeft. Hawking was een briljante wetenschapper, met een ongelooflijke wilskracht. Daaraan wordt door de media zijn relatief lange overleven toegeschreven. Terwijl de overlevingsprognoses variëren van zo’n twee tot tien jaar, leefde hij – na de diagnose op zijn 21ste – nog 55 jaar. Hoe is dat te verklaren?

Hawking zelf zei er dit over: “Maybe my variety is due to bad absorption of vitamins”. Dat bleek echter maar een deel van het verhaal te zijn. De vader van Hawking was arts en hevig gefrustreerd over de ‘behandeling’ van zijn zoon. Hij nam eind jaren zestig de behandeling over en adviseerde zijn zoon tot aan zijn dood in 1986. Hawking vulde dagelijks zijn voeding aan met mineralen en vitaminen supplementen, met extra aandacht voor zink, levertraancapsules, foliumzuur, vitamine B complex, vitamine B12, vitamine C en vitamine E. Hij volgde een glutenvrij dieet en vermeed de omega 6 oliën, die ons nog dagelijks worden aanbevolen voor bakken en braden, maar die ontstekingsbevorderend blijken te zijn. Ook at hij geen kant- en klaarproducten, vol met lichaamsvreemde stoffen. Daarnaast ontving hij ruimschoots fysiotherapie.

Dit is dus het verhaal dat door de media wordt genegeerd. Je kunt het allemaal nalezen in dit artikel van het British Medical Journal (BMJ) {BMJ. 2002 Jun 22; 324(7352): 1478}.

Nog vers in ons geheugen staat de spectaculaire “Ice Bucket Challenge”, waarmee geld voor onderzoek naar ALS werd gegenereerd door donaties van de deelnemers. Het leverde meer dan 100 miljoen dollar op voor wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte. Verder hebben we er niet veel meer over gehoord en de patiëntenvereniging schrijft op haar website bij het overlijdensbericht: “Voor ALS is nog geen oplossing. Doneer daarom voor wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte en draag bij aan onze belangrijke missie: ALS de wereld uit!

Recent (9 januari 2018 in het nieuws) besloot een van de grootste farmaceuten – Pfizer – het onderzoek naar een medicijn voor Alzheimer en Parkinson te staken. Jaren van duur onderzoek hadden niets opgeleverd. Bij die grote farmaceuten zitten natuurlijk geen domme jongens, die houden de literatuur goed bij. En daar valt te lezen dat deze ziekten multifactoriële aandoeningen zijn, en die kun je daarom niet met een pil oplossen. Leefstijl, voeding, voedingssupplementen; producten van graszaad (vooral tarwe) vermijden, en ook de bak- en braadoliën; meten van tekorten aan mineralen en vitaminen en deze tekorten aanvullen; disbalansen in de vetzuurhuishouding corrigeren, enzovoort.

Zoals een docent ooit zei in de klas: “Het is niet moeilijk, maar je moet het wel willen weten”.

Vitamine C, what else?

Vitamine C, what else? Dit is de titel van hoofdstuk 14 in mijn boek Stille Slopers. Ook in drie andere hoofdstukken wordt aandacht besteed aan deze onmisbare vitamine. Langzaam maar zeker begint het grote belang van vitamine C ook door te dringen bij artsen en behandelaars. Ik lees nu het volgende bericht: “Forse dosis vitamine C goed voor overlevenden hartstilstand“.

Een van de onderzoekers zegt dat er sterke aanwijzingen zijn dat vitamine C levens kan redden. En dat kan via een infuus. Daarmee kan tot 10 gram vitamine C per dag worden toegediend. Het Voedingscentrum vindt overigens nog steeds dat mensen genoeg hebben aan 75 milligram per dag …

Prof. Dr. Heleen Oudemans is de bedenker van het project. “Als vitamine C in een hoge dosis en direct via het infuus wordt gegeven, kunnen de antioxidante effecten enorm zijn” zegt zij.

Is dit allemaal nieuw? In het geheel niet! Lees Stille Slopers!

Alle mensen lijden aan een tekort aan vitamine C. Want vitamine C kunnen we niet zelf aanmaken, maar dieren (paar uitzonderingen daargelaten) wel. En dit is het punt: vitamine C is een behoefte afhankelijke vitamine, die mensen nooit in die mate via de voeding binnen kunnen krijgen. In het boek Stille Slopers leg ik dat allemaal uit. Dus aan hoeveel meer stress het organisme wordt blootgesteld, des te meer vitamine C nodig is. Dat kan wel oplopen tot 100 gram of meer per dag.

Lees het boek, raadpleeg de daarin genoemde bronnen en trek je eigen conclusies en laat je niet intimideren door de Katan’s en de Hertzberger’s van deze tijd. (Voor degene die niet weet wie dit zijn: voedingswetenschappers en microbiologen, die lijden aan cognitieve dissonantie.)

In Nederland zijn er trouwens al artsen die vitamine C infusen geven vóór dat een operatie plaatsvindt en ook erná. Met “mooie resultaten”, zoals een arts mij schreef. En in Amerika zijn er al behandelingen (bestaan al zo’n twintig jaar) waarbij de patiënt een vitamine C infuus krijgt gedúrende de behandeling.