Op het verkeerde medicinale been: absoluut, relatief of anderszins enigerlei risico?

Manipulatie van gegevens. Hoe gaat dat in zijn werk? Vrij gemakkelijk, blijkt. Breng de mensen, ook dokters dus, in verwarring.

Stel je wilt een geneesmiddel testen op effectiviteit. Dan geef je een groep van 100 mensen het middel en een groep van 100 mensen een placebo (dat is een middel zonder enige directe werking). Na een jaar blijkt dat in de medicijngroep één dode viel te betreuren en in de placebogroep twee. Het verschil: twee min een, dat is 50%. Dit is een relatief risico. Maar de werkelijkheid was dat er 98 overlevenden waren in de placebogroep en 99 in de medicijn groep. En dat is 1 (één) procent verschil, het absolute risico.

Nog een voorbeeld. Je neemt twee groepen van duizend mensen. Stel ook hier valt één dode in de medicijngroep en twee doden in de placebo groep. Het relatieve risico is hier dus wederom 50%. Het absolute risico: 998 overlevers in de placebogroep en 999 overlevers in de medicijngroep, dat is 0,1 (nul komma één) procent. Indrukwekkende cijfers in meerdere opzichten. Want vanuit de verkoper gezien: 50% vermindering van risico. En dat ‘vertelt’ hij aan de dokter en de dokter vertelt het aan u. Maar vanuit de patiënt gezien was het risico tussen de 0,1 en 1 procent.

Bij cholesterolverlagende middelen wordt gesproken over een vermindering van het risico op een hartaanval van zo’n 36%. Maar dit is dus een relatief cijfer. Het absolute risicopercentage kom je niet te weten. Dat kan wel 0,000001 of 0,000002 zijn… De industrie vergroot dus enerzijds het idee van de goede werking door alleen het relatieve risico te presenteren en anderzijds de bijwerkingen te bagatelliseren. En die zijn niet gering [1].

Deze column is geïnspireerd door de Schotse arts Malcolm Kendrick [2], die in een interview vertelt dat hij zo’n vijftig collega artsen de vraag had voorgelegd of zij het verschil tussen absoluut en relatief risico konden uitleggen… Hoeveel collega’s konden dat? Antwoord: niemand. Kendrick vertelt ook dat hij niet openlijk durft te zeggen wat hij werkelijk vindt. Hij wil niet het risico lopen dat zijn licentie wordt ingetrokken.

Dezer dagen werden veertien kamervragen [3] gesteld over mogelijke manipulatie bij een nieuwe richtlijn voor het verlagen van de norm voor LDL cholesterol van 2,5 naar 1,8 mmol/l. Mogelijk naar aanleiding van het TV programma ‘Radar’ (13 en 20 mei 2019, onder de titel: ‘Cholesterol: Hoe lager, hoe beter?’). Ook de Volkskrant liet zich op 4 juni 2019 niet onbetuigd met het door wetenschapsjournalist Stan van Pelt geschreven artikel: ‘Een getal dat je bloed doet koken’. Er zijn nu zo’n 2,1 miljoen mensen die statines slikken. Desondanks lijden volgens het Nivel [4] 1,6 miljoen mensen (tot 70 jaar) aan hart- en vaatziekten. Acht (!) jaar lang had de vorige norm van 2,5 mmol/l standgehouden. Wat was de aanleiding of de reden om de norm wederom fors, met meer dan een kwart, te verlagen? Citaat: “De twee cardiologen in de commissie die de nieuwe richtlijn voor cholesterolverlagers heeft vastgesteld, hebben geld ontvangen van Amgen, de fabrikant van Repatha, een van de nieuw remmers. Dat blijkt uit het ‘Transparantieregister Zorg’, waar bedrijven betalingen aan medici moeten melden. Het gaat om zo’n 5000 euro in totaal (2016 en 2017). Klopt, zegt een van de twee cardiologen, maar dat betekent volgens hem niet dat hij voor het karretje van Amgen is gespannen. ‘Ik heb geen aandelen of zo. Dit soort farmaceuten sponsort congressen voor bijvoorbeeld nascholing van huisartsen. Daar geef ik soms lezingen vanwege mijn expertise’. Een ander commissielid, een huisarts, zegt: “Meer medicatie betekent ook meer bijwerkingen. Stramheid van spieren [5] komt voor bij ongeveer een op de zeven statinegebruikers. Je moet honderd patiënten behandelen om bij vier personen een niet-dodelijke hartaanval of beroerte te voorkomen, terwijl zo’n veertien mensen last krijgen van bijwerkingen als spierpijn of een gevoel van malaise [6]. Dat weegt tegen elkaar op, vonden wij als commissie.”

Die statines, allemaal uit patent gelopen, daar valt niet zo veel meer aan te verdienen. De kosten bedragen zo’n 100 euro per jaar. De nieuwe remmer, PCSK9 geheten, kost zo’n 6.000 euro per jaar. Is al een paar jaar op de markt. Maar wilde de omzet mogelijk maar niet omhoog? En zou het middel geen bijwerkingen kennen? En de langetermijn effecten?

Tenslotte: vraag aan de arts die je deze of andere middelen in deze sector wil voorschrijven naar het absolute risico. Weeg dat af tegen mogelijke bijwerkingen. Neem dan een beslissing. Zelf nam ik in 1991 de beslissing om geen cholesterolverlagende middelen te slikken. Inderdaad, inmiddels (2019) 28 jaar geleden.

Bronnen en verdieping

[1] ‘Stille Slopers’, Epiloog: “78 jaar oud en 25 jaar statinevrij”
www.stilleslopers.nl En denk er nog eens over na: het organisme produceert cholesterol toch niet voor de lol! NB: bij de laatste check-up was mijn LDL 3,83…!!!

[2] https://drmalcolmkendrick.org Een schat aan ter zake doende informatie van deze Schotse arts, gebracht met de nodige humor!
Boek 1: “Great Cholesterol Con” (2008)
Boek 2: “Doctoring Data: How to sort out medical advice from medical nonsense” (2015)
Boek 3: “A Statin Nation: Damaging Millions in a Brave New Post-health World” (2019)

[3] https://www.reddit.com/r/kamerstukken/comments/brpc6p/de_nieuwe_ldlcholesterolrichtlijn/ Uit de 14 kamervragen geef ik er hier 3 van weer:

  • Wat vindt u ervan dat de streefwaarde van 1,8 een zakelijke
    overeenkomst lijkt te zijn geweest als voorwaarde voor deelname aan de
    commissie die de richtlijn opstelde?
  • Wat gaat u doen om alles boven water te krijgen aangaande deze
    overeenkomst die niet door medisch-wetenschappelijke overwegingen is
    ingegeven en tegelijkertijd verregaande gevolgen kan hebben voor de
    gezondheid van patiënten en voor de zorgkosten?
  • Hoe kan het dat deze situatie zich in 2019 voordoet terwijl er reeds
    in 2008 een artikel in Medisch Contact verscheen over het inpalmen van
    medische opinieleiders door de industrie bij het opstellen van de
    richtlijn alsook over mogelijke gezondheidsrisico’s en de hogere
    kosten?

[4]
https://www.nivel.nl/nl/nivel-zorgregistraties-eerste-lijn/hart-en-vaatziekten-0

[5] ‘Stramheid van spieren’ … wat denkt u van de hartspier?

[6] … of een gevoel van malaise’. Ach, het valt allemaal wel mee, is de boodschap. Maar niet bij mensen die er diabeet van werden, zoals bijvoorbeeld oud-politicus Jan Marijnissen die zich daar destijds op TV nogal boos over uitsprak. Citaat uit ‘Stille Slopers’, bladzijde 244: “En wat diabetes betreft: uit gegevens van ruim 90.000 proefpersonen concluderen Britse, Nederlandse en Italiaanse onderzoekers in ‘the Lancet’ online, in de week van 15 februari 2010, dat als 255 mensen vier jaar lang statines slikken, één van hen daardoor ouderdomsdiabetes ontwikkelt. De kleine kans op diabetes moet wel worden meegewogen als artsen mensen met een laag risico op hartziekten statines voorschrijven, aldus een verslag in NRC Handelsblad van 23 februari 2010. Even rekenen… een kleine kans? Als 1.912.553 (anno 2019 inmiddels 2,1 miljoen) mensen vier jaar lang statines slikken, zullen zo’n 7.500 mensen diabetes ontwikkelen…

 

UPDATE 7 juni 2019

“Eigenlijk zijn het geniale middelen”

Het was te verwachten. Na ‘Radar’ en het onthullende en onthutsende artikel van Stan van Pelt in ‘de Volkskrant’ moest er een dot tegengas gegeven worden. Die taak nam cardioloog professor dr. Leonard Hofstra op zich in ‘de Telegraaf’ van 6 juni 2019: “Moet ik statines blijven gebruiken?” Hofstra had ook meegewerkt aan ‘Radar’. Was hij niet tevreden over zijn performanceen moest het beeld bijgesteld worden? Was de kritiek van de diehardcollega’s niet te harden? Fluisterden belanghebbenden hem iets in? We zullen het nooit weten. Maar één ding weet ik wel: de drastische normverlaging van LDL, riekt. Aan alle kanten.

Citaat: “Bij u is het LDL-C met bijna 3 punten gezakt van 4,4 mmol/l naar 1,6 mmol/l. De statines die uw cardioloog heeft voorgeschreven zorgen daarmee voor meer dan vijftig procent verlaging van uw risico op een hartinfarct of overlijden door een hart- en vaatziekte. De conclusie van het lange antwoord is dan ook: zeker blijven gebruiken!” De ‘patiënt’ had geschreven: “Mijn cardioloog heeft statines voorgeschreven, maar ik hoor steeds vaker dat dit geen goede middelen zijn, onder andere door veel bijwerkingen”.

 “… meer dan vijftig procent verlaging van uw risico op een hartinfarct of overlijden door een hart- en vaatziekte”…Gelooft u het?

Toevallig komt deze week een vraag van een patiënt binnen, die toevallig een beginwaarde had van 4,4 mmol/l, waarbij de eindwaarde na statinegebruik toevallig onder de nieuwe norm van 1,8 mmol/l uitkomt…

Waarom maak ik mij als ouwe man hier zo druk om? Omdat het gaat om de gezondheid van mijn kinderen, mijn kleindochter, mijn familie, mijn vrienden, mijn kennissen, mijn buren, mijn stadgenoten, mijn landgenoten. Ik wil niet dat ze belazerd worden en dat hun gezondheid wordt geschaad. De waanzin moet gestopt worden.

Tenslotte nog een vraag: waarom wordt 30 jaar onderzoek, maar vooral de resultaten ervan, door de professoren Vermeer en Schurgers (Maastricht University) naar vitamine K2 massaal door het establishmentgenegeerd? Vitamine K2*, dat onmisbaar is om calcium in je botten te krijgen in plaats van in je aderen en dat nog nauwelijks in je voeding zit. Natuurlijk in samenwerking met magnesium, vitamine D en vitamine C, what else?

*Hoofdstuk 3 van ‘Stille Slopers’: “Vitamine K2 en de calciumparadox”.

www.stilleslopers.nl